8 वी विज्ञान, 5.2- अणूचे अंतरंग- नोट्स.

*❀꧁✦꧂❀*🎷

What's App Group Join Now

━━━━✧❂✧━━━━

*╭✺༺☬༒☬༻✺╮*

🏈 अणूची संरचना

केंद्रक व केंद्रकाबाहेरील भाग यांचा मिळून अणू बनतो. अणूत तीन प्रकारच्या अवअणुकणांचा

समावेश असतो.

*•..¸✿✨✿¸.•*

🎻 केंद्रक

1. अणूचे केंद्रक धनप्रभारित असते. 
2. अणूचे जवळजवळ सर्व वस्तुमान केंद्रकात एकवटलेले असते. 
3. केंद्रकामध्ये दोन प्रकारचे अवअणुकण असतात, एकत्रितपणे त्यांना न्युक्लिऑन म्हणतात. 
4. प्राेटॉन व न्यूट्रॉन हे न्यूक्लिऑनचे दोन प्रकार आहेत.

*།།◆️___🧿___◆️།།*

🎢 प्रोटॉन (p)

1. प्रोटॉन हा अणुकेंद्रकात असणारा धनप्रभारित अवअणुकण आहे.
2.  केंद्रकावरील धनप्रभार हा अणुकेंद्रकातील प्रोटॉनांमुळे असतो. 
3. प्रोटॉनचा निर्देश ‘p’ ह्या संज्ञेने करतात. 
4. एका प्रोटॉनचे वस्तुमान सुमारे 1u (unified mass) इतके असते.
5. प्रत्येक प्रोटॉनवरील धनप्रभार +1e एवढा असतो.
6.  केंद्रकावरील एकूण धनप्रभार ‘e’ ह्या एककामध्ये व्यक्त केल्यास त्याचे परिमाण केंद्रकातील प्रोटॉनसंख्येएवढे असते. 

 

𝄅𝄄𝄅𝄈✿*~> ~*✿⃝𝆭⧗⃪ ꯭𝄈𝄅𝄄𝄅🪈꯭

🎿 1e = 1.6  *10^-19 कूलॉम. 

🎶  अणूअंक: अणूच्या केंद्रकातील प्रोटॉनसंख्या म्हणजे त्या मूलद्रव्याचा अणूअंक असून तो ‘Z’ ह्या संज्ञेने दर्शवतात.

🎬 1 डाल्टन म्हणजे 1 u =1.66 *10^-27 kg

🏀हायड्रोजनच्या H एका अणूचे वजन सुमारे 1 u इतके आहे.

✿¸.•*¨`🧿¨`*•..¸✿

🎾 न्यूट्रॉन (n)

1. न्यूट्रॉन हा विद्युतप्रभारदृष्ट्या उदासीन असलेला अवअणुकण आहे.
2.  न्यूट्रॉन चा निर्देश ‘n’ ह्या संज्ञेने करतात.
3. केंद्रकातील न्यूट्रॉन संख्येसाठी ‘n’ ही संज्ञा वापरतात.
4. 1 u इतके अणुवस्तुमान असलेल्या हायड्रोजनचा अपवाद वगळता सर्व मूलद्रव्यांच्या अणुकेंद्रकांमध्ये न्यूट्रॉन असतात. 
5. एका न्यूट्रॉनचे वस्तुमान सुमारे 1 u इतके आहे. म्हणजेच जवळजवळ प्रोटॉनच्या वस्तुमानाइतकेच आहे.

*✦---🧿----✦*

🎺केंद्रकाबाहेरील भाग

अणूच्या संरचनेत केंद्रकाबाहेरील भागात परिभ्रमण

करणारे इलेक्ट्रॉन आणि केंद्रक व इलेक्ट्रॉन यांच्या दरम्यान

असलेली पोकळी यांचा समावेश होतो.

❄️: ⁣⋱ ⋮ ⋰:❄️

🎏  इलेक्ट्रॉन (e-)

1. इलेक्ट्रॉन हा ऋणप्रभारित अवअणुकण असून त्याचा निर्देश ‘e-’ ह्या संज्ञेने करतात. 
2. प्रत्येक इलेक्ट्रॉनवर एक एकक ॠणप्रभार (-1e) असतो. 
3. इलेक्ट्रॉनचे वस्तुमान हायड्रोजन अणूच्या वस्तूमानापेक्षा 1800 पटीने कमी आहे. त्यामुळे इलेक्ट्रॉनचे वस्तुमान नगण्य मानता येते.
4. अणूच्या केंद्रकाबाहेरील भागातील इलेक्ट्रॉन हे केंद्रकाभोवती असलेल्या वेगवेगळ्या कक्षांमध्ये परिभ्रमण करतात. 
5. भ्रमणकक्षेचे स्वरूप त्रिमित असल्याने ‘कक्षा’ ह्या पदाऐवजी ‘कवच’ (shell) हे पद वापरतात.
6. इलेक्ट्रॉनची ऊर्जा तो ज्या कवचात असतो त्यावरून ठरते.
7. अणुकेंद्रकाबाहेरील इलेक्ट्रॉनांची संख्या केंद्रकामधील प्रोटॉनसंख्येइतकीच (Z) असते. त्यामुळे विद्युतप्रभारांचे संतुलन होऊन अणू विद्युतदृष्ट्या उदासीन असतो.

 ..•♡•:.:✦:.:•♡•..

🏄 अणुवस्तुमानांक: अणूमधील प्रोटॉन व न्यूट्रॉन यांची एकत्रित संख्या म्हणजे त्या मूलद्रव्याचा अणुवस्तुमानांक होय. 

अणुवस्तुमानांक ‘A’ ह्या संज्ञेने दर्शवितात.

████╗

████║

████╝

🎓 अणुसंज्ञा, अणुअंक व अणुवस्तुमानांक हे एकत्रितपणे चिन्हांकित संकेतरूपात दर्शविण्याची पद्धत कोणती?

उत्तर:-

---------*⋐⋑🔸⚜️ 🔸⋐⋑*----------

🪔

 ह्या चिन्हांकित संकेताचा अर्थ कार्बनचा अणुअंक म्हणजेच प्रोटॉनसंख्या 6 व कार्बनचा अणुवस्तुमानांक 12 आहे.  कार्बनच्या केंद्रकात (12-6) म्हणजे 6 न्यूट्रॉन आहेत.

▬▬▬۩🧿۩▬▬▬

🏁 ऑक्सीजनची संज्ञा ‘O’ असून त्याच्या केंद्रकात 8 प्रोटॉन व 8 न्यूट्रॉन असतात. यावरून ऑक्सीजनचा अणुअंक (Z) व अणुवस्तुमानांक (A) ठरवा, तसेच त्यांची चिन्हांकित संकेताने मांडणी करा.

उत्तर:- 

अणूच्या केंद्रकातील प्रोटॉनसंख्या म्हणजे त्या मूलद्रव्याचा अणूअंक म्हणून ऑक्सिजनचा अनुअंक 8.

अणूमधील प्रोटॉन व न्यूट्रॉन यांची एकत्रित संख्या म्हणजे त्या मूलद्रव्याचा अणुवस्तुमानांक म्हणून ऑक्सिजनचा अणुवस्तुमानांक 16.

अणूच्या केंद्रकातील प्रोटॉनसंख्या म्हणजे त्या मूलद्रव्याचा अणूअंक 

*✦---🧿----✦*

🏇 कार्बनचा अणुअंक 6 आहे. कार्बनच्या अणूत किती इलेक्ट्रॉन असतील?

उत्तर:- 

कार्बनचा अणुअंक 6 म्हणजेच कार्बन मधील प्रोटॉनची संख्या सहा. 

अणुमध्ये जेवढे प्रोटॉन असतात तेवढेच इलेक्ट्रॉन असतात. त्यामुळे कार्बनच्या अणुत 6 इलेक्ट्रॉन असतात.

┅━═▣◆★✧★◆▣═━┅

🎯 सोडिअमच्या अणूत 11 इलेक्ट्रॉन आहेत. सोडिअमचा अणुअंक किती ?

उत्तर:- 

अणुत  प्रोटॉन व इलेक्ट्रॉनची संख्या सारखी असते.

सोडियमच्या Na अणुत अकरा इलेक्ट्रॉन आहेत म्हणून सोडियम चा अणुअंक 11.

▬▬▬۩۞۩▬▬▬

🎲 मॅग्नेशिअमचा अणुअंक व अणुवस्तुमानांक अनुक्रमे 12 व 24 आहे. चिन्हांकित संकेतामध्ये तुम्ही ते कसे दर्शवाल ?

उत्तर:- 

✿¸.•*¨`*•..¸✿✿¸.•*¨`*•..¸✿

🎳 कॅल्शिअमचा अणुअंक व अणुवस्तुमानांक अनुक्रमे 20 व 40 आहे. यावरून कॅल्शिअमच्या केंद्रकात किती न्यूट्रॉन असतील ते काढा.

उत्तर:- 

अणुअंक (Z) , अणुवस्तुमानांक(A), न्यूट्रॉन(n)

n = A - Z

    = 40 - 20

    = 20

कॅल्शियमच्या केंद्रकात वीस न्यूट्रॉन असतील.

   *╰✺༺☬༒☬༻✺╯*

     _*कामात इमानदारी आणि 

    जबाबदारी असली की ,*_

         _*अपयशाची उधारी

      चुकवत यश आपल्या दारी येतं...*_

    *आपला दिवस आनंदी जावो.*🎷

       *།།◆️___◯___◆️།།*