धडा १: सजीव सृष्टी व सूक्ष्मजीवांचे वर्गीकरण (Notes) १. जैवविविधता व वर्गीकरणाची आवश्यकता जैवविविधता (Biodiversity): भौगोलिक प्रदेश, अन्नग्रहण, संरक्षण यांसारख्या विविध कारणांमुळे पृथ्वीवरील सजीवांमध्ये अनुकूलन (Adaptation) होऊन विविध बदल झालेले दिसतात. २०११ च्या गणनेनुसार: पृथ्वीवरील जमीन व समुद्र यांमधील सर्व सजीव मिळून सुमार ८७ दशलक्ष (87 Million) जाती ज्ञात आहेत. 🫍 जैविक वर्गीकरण (Biological Classification): सजीवांतील साम्य आणि फरक लक्षात घेऊन त्यांचे गट व उपगट बनविण्याच्या प्रक्रियेला 'जैविक वर्गीकरण' म्हणतात. 🌄  वर्गीकरणाचा इतिहास: इ.स. १७३५ (कार्ल लिनिअस): सजीवांची २ सृष्टीत विभागणी केली – वनस्पती (Vegetabilia) व प्राणी (Animalia). इ.स. १८६६ (हेकेल): ३ सृष्टी कल्पिल्या – प्रोटिस्टा, वनस्पती व प्राणी. इ.स. १९२५ (चॅटन): सजीवांचे २ गट केले – आदिकेंद्रकी (Prokaryotes) व दृश्यकेंद्रकी (Eukaryotes). इ.स. १९३८ (कोपलंड): ४ सृष्टींमध्ये विभागणी केली – मोनेरा, प्रोटिस्टा, वनस्पती व प्राणी. २. रॉबर्ट व्हिटाकर यांची पंचसृष्टी वर्गीकरण पद्धती ( 1969) अमेरिकन परिस्थितिकी तज्ज्ञ (...

 मॅगी व पास्ता🍜 या पदार्थांचे क्रमशः शरीरावर होणारे दुष्परिणाम कोणते? मॅगी (झटपट नूडल्स) आणि पास्ता हे दोन्ही पदार्थ खाण्यास चवदार आणि तयार करायला सोपे.  'फक्त दोन मिनिटात तयार होणारा पदार्थ अशी ख्याती'.   मुलांना आवडते म्हणून आई-वडील जास्त विचार न करता हा पदार्थ मुलांना खायला देतात.  पण डोळसपणे विचार केला तर ..... मुलांच्या आरोग्याच्या विचार केला तर असे पदार्थ खाण्यास नक्की द्यावेत का याबद्दल थोडेसे पाहू.  रोजच्या किंवा अतिप्रमाणातील सेवनाने शरीरावर खालीलप्रमाणे दुष्परिणाम होतात: ​१. मॅगी (Instant Noodles) चे दुष्परिणाम ​ उच्च रक्तदाब 🩸(High Blood Pressure): मॅगीमध्ये सोडियमचे (मीठाचे) प्रमाण खूप जास्त असते, ज्यामुळे उच्च रक्तदाब आणि हृदयाच्या🫀 समस्या उद्भवू शकतात. ​वजन वाढणे व लठ्ठपणा: मॅगी मैद्यापासून बनवली जाते आणि त्यात रिफाइंड पाम तेल🌴 वापरले जाते. यात कॅलरीज जास्त आणि फायबर-प्रोटीन नगण्य असल्यामुळे वजन वेगाने वाढते. ​पचनसंस्थेचे आजार: मैद्यामुळे मॅगी आतड्यांना चिकटून राहते(फायबरम्हणजे तंतुमय पदार्थ नसल्यामुळे आतड्यातील वेग हा खूप कमी असतो), ज्या...

 🌍 भूगोल (Geography) १) पृथ्वीचा आकार कसा आहे? ➡️ गोलाकार (ध्रुवाजवळ थोडी चपटी) २) पृथ्वीला निळा ग्रह का म्हणतात? ➡️ पाण्याचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे ३) पृथ्वीवर पाण्याचे प्रमाण किती आहे? ➡️ सुमारे ७१% ४) पृथ्वीवर जमिनीचे प्रमाण किती आहे? ➡️ सुमारे २९% ५) पृथ्वीचा नैसर्गिक उपग्रह कोणता? ➡️ चंद्र ६) पृथ्वी स्वतःभोवती फिरण्याला काय म्हणतात? ➡️ परिवलन ७) पृथ्वीला एक परिवलन पूर्ण करण्यास किती वेळ लागतो? ➡️ सुमारे २४ तास ८) पृथ्वी सूर्याभोवती फिरण्याला काय म्हणतात? ➡️ परिभ्रमण ९) पृथ्वीला एक परिभ्रमण पूर्ण करण्यास किती वेळ लागतो? ➡️ ३६५ दिवस ६ तास १०) दिवस व रात्र कशामुळे होतात? ➡️ पृथ्वीच्या परिवलनामुळे ११) ऋतू कशामुळे निर्माण होतात? ➡️ पृथ्वीच्या परिभ्रमणामुळे व अक्षाच्या कलामुळे १२) पृथ्वीचा अक्ष किती अंशांनी कललेला आहे? ➡️ २३.५ अंश १३) विषुववृत्त किती अंशावर आहे? ➡️ ०° १४) पृथ्वीवरील सर्वात मोठा खंड कोणता? ➡️ आशिया १५) सर्वात लहान खंड कोणता? ➡️ ऑस्ट्रेलिया १६) जगातील सर्वात मोठा महासागर कोणता? ➡️ प्रशांत महासागर १७) सर्वात लहान महासागर कोणता? ➡️ आर्क्टिक महासागर १८) पृथ्वीवर किती ख...

व्हेल,🐳🐋🫍 डॉल्फिन 🐬 हे मासे सस्तन प्राणी कसे काय राहिले?  उत्क्रांतीचा विचार केला तर मत्स्य वर्ग, उभयचर, सरीसृप, पक्षी वर्ग, सस्तन प्राणी हा क्रम येतो.  पण व्हेल, डॉल्फिन हे मासे सस्तन प्राणी कसे काय राहिले? विकासाच्या अवस्थे त्यांची निर्मिती कधी झाली? कोणते सस्तन प्राणी तयार झाल्यानंतर, त्यांच्यातील काही प्रजाती अन्नाच्या शोधात आणि सुरक्षेसाठी पुन्हा जमिनीवरून समुद्राकडे (पाण्यात) परत गेल्या! ज्याच्या पासून व्हेल आणि डॉल्फिन हे पाण्यात राहणारे सस्तन प्राणी बनले.  जलचर (मत्स्य) \ उभयचर \ सरीसृप (सरपटणारे प्राणी) \ सस्तन प्राणी असाच उत्क्रांतीचा सर्वसाधारण क्रम आहे. पण व्हेल आणि डॉल्फिन यांच्या बाबतीत एक खूपच रंजक गोष्ट घडली आहे, ज्याला उत्क्रांतीच्या भाषेत 'माघारी किंवा उलट उत्क्रांती' (Secondary Adaptation / Reverse Evolution) म्हटले जाते. व्हेल आणि डॉल्फिन सस्तन प्राणी का आहेत? जरी ते दिसायला माशांसारखे पाण्यात पोहणारे असले, तरी शरीरशास्त्र (Anatomy) आणि जैविक गुणधर्मांनुसार ते १००% सस्तन प्राणी (Mammals) आहेत: फुफ्फुसांनी श्वास घेणे: माशांप्रमाणे व्हेल व डॉल्फिनजव...

 आधुनिक संशोधनानुसार अंडे🥚 प्रथम की कोंबडी?🐔 आधुनिक वैज्ञानिक संशोधन आणि उत्क्रांतीशास्त्रानुसार (Evolutionary Biology) अंडे 🥚आधी आले,🥁 कोंबडी नंतर! यामागे दोन मुख्य वैज्ञानिक कारणे आहेत: १. उत्क्रांतीचा इतिहास (Evolutionary History) पृथ्वीवर कोंबड्या अस्तित्वात येण्याच्या शेकडो लाखो वर्षांपूर्वीपासून अंडी अस्तित्वात आहेत. सुमारे ३४ कोटी (340 million) वर्षांपूर्वी डायनोसॉर आणि सरपटणाऱ्या प्राण्यांनी कडक कवचाची अंडी घालण्यास सुरुवात केली होती. याउलट, आजची कोंबडी (Gallus gallus domesticus) जंगलातील रानकोंबड्यांपासून उत्क्रांत होऊन साधारण ५,००० ते १०,००० वर्षांपूर्वी अस्तित्वात आली. त्यामुळे 'सामान्य अंडे' आणि 'कोंबडी' यांची तुलना केली, तर अंडे कोट्यवधी वर्षे जुने आहे. २. जनुकीय बदल (Genetic Mutation) जर आपण विशिष्ट "कोंबडीचेच अंडे" असा विचार केला, तरीही अंड्याचाच पहिला क्रमांक लागतो: उत्क्रांतीच्या प्रक्रियेत, कोंबडीच्या दोन पूर्वज पक्षांनी (ज्यांना आपण 'प्रोटो-चिकन' म्हणू शकतो) संकर (mating) केले. या फलनादरम्यान त्यांच्या जनुकांमध्ये (DNA) एक सूक्ष्...

🪷 विविध महोत्सव व सोहळे 🎷  मराठीमध्ये आणि भारतीय संस्कृतीत वेगवेगळ्या वर्षांच्या टप्प्यांना साजरे करण्यासाठी अतिशय सुंदर नावे आहेत.  2️⃣5️⃣  वर्षे: रौप्य महोत्सव (Silver Jubilee) 5️⃣0️⃣ वर्षे: सुवर्ण महोत्सव (Golden Jubilee) 6️⃣0️⃣ वर्षे: हीरक महोत्सव (Diamond Jubilee) 7️⃣5️⃣ वर्षे: अमृत महोत्सव (Platinum / Amrut Jubilee) भारतीय संस्कृतीतील ज्येष्ठ व्यक्तींचा गौरव करणारा एक शुभ आणि मंगल समारंभ आहे. यामागील भावना हा सोहळा केवळ धार्मिक विधी नसून, आयुष्यभराच्या अनुभवांचा, कुटुंबातील एकतेचा आणि ज्येष्ठांविषयीच्या आदराचा उत्सव मानला जातो. 8️⃣1️⃣ वर्षे: सहस्रचंद्रदर्शन (१००० वेळा पूर्णिमेचा चंद्र पाहिल्याबद्दल साजरा केला जाणारा सोहळा) हा टप्पा साधारणपणे 80 वर्षे, 8 महिने (सुमारे 81 वर्षांच्या आसपास) पूर्ण झाल्यावर येतो. 1️⃣0️⃣0️⃣ वर्षे: शतक महोत्सव (Centenary) 🎻 वरील यादीत आपण खालील वर्षांची भर करता येते- महत्त्वाचे कौटुंबिक व सांस्कृतिक टप्पे (वयानुसार) 6️⃣1️⃣  वे वर्ष (६० वर्षे पूर्ण): षष्टीपूर्ती सोहळा (वयाची ६० वर्षे पूर्ण होऊन ६१ व्या वर्षात पदार्पण करताना हा शांत ...

अंतराळात  तारांगणे  आणि मुक्त पतन 🎷 प्रश्न : पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून जसे जसे उंच जावे तसे तसे गुरुत्वाकर्षण कमी होते त्यामुळे व्यक्ती तरंगू शकते का ?. त्याचप्रमाणे जर पृथ्वीच्या केंद्राकडे आपण जात असू तर गुरुत्वाकर्षण बल कमी झाल्यामुळे व्यक्ती तरंगेल का?  गुरुत्वाकर्षण बल (9.8m/ s² ) किती ने कमी झाल्यावर व्यक्ती तरंगते? Courtesy-International space station🙏 Ans. या प्रश्नाचे वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून दोन भागात उत्तर पाहू: 1. पृथ्वीच्या केंद्राकडे जाताना व्यक्ती तरंगेल का? होय, सैद्धांतिकदृष्ट्या हे अगदी शक्य आहे.  जसे आपण पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरून आत केंद्राकडे जातो, तसतसे गुरुत्वाकर्षण बल कमी होत जाते. 🎷 केंद्रावरील स्थिती : जेव्हा तुम्ही पृथ्वीच्या अगदी मध्यभागी (केंद्रावर) पोहोचाल, तेव्हा पृथ्वीचे सर्व वस्तुमान तुमच्या चारही बाजूंना समान असेल. त्यामुळे तुम्हाला सर्व दिशांनी समान बलाने खेचले जाईल. 🥁 परिणाम : या समान आणि विरुद्ध दिशांच्या बलांमुळे तुमच्यावरील एकूण (Net) गुरुत्वाकर्षण बल शून्य होईल. ☕ निष्कर्ष : त्यामुळे, पृथ्वीच्या अगदी केंद्रावर तुमचे वजन शून्य ...