इयत्ता 8 वी, 3. बल व दाब. 2

▬▬▬۩۞۩▬▬▬

विज्ञान विषयाचा दररोज थोडा थोडा अभ्यास करण्यासाठी खालील "माहिती विज्ञानाची" या What's App समूहात सामील व्हावे🙏 What's App Group Join Now

▬▬▬۩۞۩▬▬▬

✍️  प्लावक बल कोणत्या गोष्टीवर अवलंबून असते?

1. वस्तूचे आकारमान-  द्रवात बुडणाऱ्या वस्तूचे आकारमान जास्त असल्यास प्लावक बल जास्त असते.
2. द्रवाची घनता -  जितकी जास्त घनता तितके प्लावक बल जास्त असते.

----+++----

🌞 एखादी वस्तू द्रवात टाकल्यास ती वस्तू द्रवात बुडेल, वर येवून तरंगेल, की द्रवाच्या आत तरंगेल हे कसे ठरते?

1. प्लावक बल वस्तूच्या वजनापेक्षा जास्त असेल तर वस्तू तरंगते.

2. प्लावक बल वस्तूच्या वजनापेक्षा कमी असेल तर वस्तू बुडते.

3. प्लावक बल वस्तूच्या वजनाएवढे असेल तर वस्तू द्रवामध्ये तरंगत राहते.

----+++----

🏄  आर्किमिडीजचे तत्व 

एखादी वस्तू द्रायू मध्ये अंशतः अथवा पूर्णतः बुडविल्यास त्यावर वरील दिशेने बल प्रयुक्त होते. हे बल त्या वस्तूने बाजूस सारलेल्या द्रायूच्या वजनाइतके असते.

-+-+-+-+-+-+-+-

🚰  आर्किमिडीज -  परिचय शास्त्रज्ञाचा 

1. ( 287 ख्रिस्तपूर्व - 212 ख्रिस्तपूर्व ) 
2. आर्किमिडिज हे ग्रीक शास्त्रज्ञ आणि प्रखर बुद्धीचे गणिती होते. 
3. π चे मूल्य त्यांनी आकडेमोड करून काढले.
4.  भौतिकशास्त्रात तरफा, कप्पी, चाके यासंबधीचे त्यांचे ज्ञान ग्रीक सैन्याला रोमन सैन्याशी लढताना उपयोगी ठरले.
5. भूमिती व यांत्रिकीमधील त्यांचे काम त्यांना प्रसिद्धी देऊन गेले. 
6. बाथटबमध्ये स्नानासाठी उतरल्यावर बाहेर सांडणारे पाणी पाहून त्यांना आर्किमिडीज तत्त्वाचा शोध लागला. 'युरेका, युरेका' म्हणजे 'मला सापडले, मला सापडले' असे ओरडत ते त्याच अवस्थेत रस्त्यावर धावले होते.

'-'-'-'-'-'-'-'

🛳️  आर्किमिडीज तत्वाचे व्यवहारातील उपयोग 

1. पाणबुड्या, जहाजे🚢 यांच्या रचनेत आर्किमिडीज चे तत्व वापरले जाते. 
2. दुग्धतामापी ( लॅक्टोमीटर ), व आर्द्रतामापी (हायड्रोमीटर) ही उपकरणे 
3. हायड्रॉलिक लिफ्ट आर्किमिडीज तत्वावर आधारित आहेत.

*-*-*-*-*-*

🏹  पदार्थाची घनता

1. घनता = वस्तुमान/आकारमान. 
2. घनतेचे एकक S.I. पद्धतीत kg/m³ आहे.
3.  पदार्थाची शुद्धता ठरवताना घनता हा गुणधर्म उपयोगी ठरतो. 

:-:-:-:-:-:-:-:-:

🎸.  सापेक्ष घनता

1. पदार्थाची सापेक्ष घनता पाण्याच्या घनतेच्या तुलनेत व्यक्त केली जाते.
2. सापेक्ष घनता = पदार्थाची घनता / पाण्याची घनता,
3. सापेक्ष घनता हे समान राशींचे गुणोत्तर प्रमाण असल्याने यास एकक नाही. 
4. सापेक्ष घनतेलाच पदार्थाचे 'विशिष्ट गुरुत्व' म्हणतात.

!+!+!-!+!+!+!+!

📢   उदाहरणे

उदा. 1. फळीवर ठेवलेल्या खाऊच्या डब्याच्या तळाचे क्षेत्रफळ 0.27 m ^ 2 असून त्याचे वजन 81 N आहे, त्या डब्याने फळीवर प्रयुक्त केलेला दाब काढा.

दिलेले : 

क्षेत्रफळ = 0.27 m ^ 2 , 

डब्याचे वजन = 81 N 

दाब =? 

दाब = बल / क्षेत्रफळ     | = 81 ÷ 0. 27

      = 81 N/ 0.27 m²  |= 8100 ÷ 27

      = 300 N/m²

दाब = 300 N/m²

(छेदात दोन घरा नंतर दशांश चिन्ह असेल तर अंशात दोन शून्य घेऊन छेदातील दशांश चिन्ह काढून टाकावे.)

?-?-?-?-?-?

उदा 2. जर पाण्याची घनता 10 ^ 3 * kg / (m ^ 3) आणि लोखंडाची घनता 7.87 * 10 ^ 3 * kg / (m ^ 3) असेल तर लोखंडाची सापेक्ष घनता काढा.

दिलेले : 

पाण्याची घनता = 10 ^ 3 * kg / (m ^ 3) 

लोखंडाची घनता = 7.87 * 10 ^ 3 * kg / (m ^ 3)

लोखंडाची सापेक्ष घनता = ?

लोखंडाची सापेक्ष घनता = (लोखंडाची घनता)/ (पाण्याची घनता)

 = 7.87 * 10 ^ 3 * kg / (m ^ 3) / (10 ^ 3 * kg / (m ^ 3)

लोखंडाची सापेक्ष घनता = 7.87

@_@_@_@_@_@_@

उदा 3. स्क्रूच्या टोकाचे क्षेत्रफळ 0.3 mm ^ 2 असून त्याचे वजन 1.2 N आहे. तर स्क्रूने लाकडी फळीवर प्रयुक्त केलेला दाब काढा (Pa मध्ये).

दिलेले : 

क्षेत्रफळ = 0.3 * 10 ^ - 6 * m ^ 2 

स्क्रूचे वजन = 1.2 N

 दाब = वजन / क्षेत्रफळ

 दाब = 1.2 N / (0.3x10 ^ - 6 m²) 

= 4 × 10 ^ 6 N/ m²

दाब = 4 × 10 ^ 6  Pa

(छेदात व अंशात समान अंकानंतर दशांश चिन्ह असेल तर ते रद्द होते) 

/*/*/*/*/*/*/*/*/

उदा 4. एका संगमरवरी फरशीच्या तुकड्याचे वजन हवेमध्ये 125 g आहे. त्याची घनता 2.5g/cc इतकी असेल तर त्याचे पाण्यातले वजन किती होईल ?

दिलेले : 

हवेतील वजन = 100 g

घनता= 2.5g/cc 

 आकारमान = (वजन) / (घनता)

                = 100g/ (2.5g/cc)

                = 50 cc

म्हणून आर्किमिडीजच्या तत्त्वानुसार पाण्यात बुडवल्यावर तुकड्याच्या आकारमानाएवढे 50 cc इतके पाणी बाजूस सारले जाईल. या पाण्याच्या वजनाइतकी म्हणजे 50 g इतकी तूट तुकड्याच्या वजनात येईल.

 पाण्यातील वजन = 100 g - 50 g = 50 g

पाण्यातील वजन = 50 g

▬▬▬۩۞۩▬▬▬

सहज 

1. ज्याला तव्यावरची भाकरी/ पोळी ताटात मिळते तो नशीबवान.
2. ज्याला दररोज एक फळ खाण्यास मिळते तो श्रीमंत. 

✍️ श्री.  🎷