हॅगफिश (Hagfish) & ॲक्सोलॉटल (Axolotl)

💠💠══✺══💠💠

👉  हॅगफिश (Hagfish)

 हॅगफिश (Hagfish) हा समुद्रात राहणारा एक अत्यंत विचित्र आणि अद्वितीय जीव आहे. 

हॅगफिश ही एक अत्यंत प्राचीन आणि जबडा नसलेली (jawless) समुद्री मासोळी आहे, जी दिसायला ईल (eel) सारखी लांबट किंवा  सापासारखा किंवा बाम माशासारखा असतो.

अधिवास: ही समुद्राच्या तळाशी अंधाऱ्या आणि थंड पाण्यात राहते.

👏  हॅगफिशची प्रमुख वैशिष्ट्ये  

•  हाडांशिवाय आणि जबड्याशिवाय शरीर / कंकालाचा अभाव:

हॅगफिश हा जगातील एकमेव असा जिवंत प्राणी आहे ज्याला पाठीचा कणा (Spine) नसून केवळ खोपडी (Skull) असते. त्याच्या खोपडीमध्ये हाडे नसून 'कूर्चा' (Cartilage) असते. याच्याकडे दात किंवा चावण्यासाठी जबडा नसतो; त्याऐवजी जिभेसारख्या अवयवावर शिंगासारखे काटे असतात.

• प्रचंड चिखल (Mucus/Slime) तयार करण्याची क्षमता: 
• 
  
• 
  
  
  

जेव्हा हॅगफिशला धोका निर्माण होतो, तेव्हा ती आपल्या त्वचेवरील ग्रंथींमधून एक पदार्थ सोडते किंवा लॅटेक्ससारखा द्रव सोडतो.. हा पदार्थ समुद्री पाण्याच्या संपर्कात येताच हजारो पटीने वाढून एका जाड स्लाइममध्ये बदलतो. यामुळे शिकारी प्राण्यांचे गलफडे (gills) जाम होतात आणि त्यांचा श्वास गुदमरतो.

• स्वतःच्या शरीराला गाठ मारणे / स्वतःला साफ करण्याची पद्धत: 

बुळबुळीत द्रवातून स्वतःची सुटका करून घेण्यासाठी स्वतःच्याच स्लाइममध्ये अडकण्यापासून वाचण्यासाठी हॅगफिश आपल्या शरीराची गाठ (knot) मारते आणि ती गाठ डोक्यापासून शेपटापर्यंत सरकवून संपूर्ण स्लाइम झटकून टाकते.

•  त्वचेद्वारे अन्न व ऑक्सिजन शोषणे / अनोखी आहारपद्धत: 

हॅगफिश समुद्राच्या तळाशी मृत पावलेल्या प्राण्यांवर (उदा. देवमासे) जगतात. अन्न खाताना ते मृत प्राण्याच्या शरीरात आत शिरतात आणि त्यांना आतून खाते. त्यांच्या त्वचेद्वारेही पोषक तत्वे आणि ऑक्सिजन शोषून घेऊ शकतात.

•  हृदयांची संख्या आणि आश्चर्यकारक सहनशीलता

हॅगफिशकडे एक मुख्य हृदय आणि तीन अतिरिक्त (Auxiliary) हृदये असतात. याशिवाय, हे मासे अन्न-पाण्याशिवाय कित्येक महिने जिवंत राहू शकतात आणि अत्यंत कमी ऑक्सिजन असलेल्या वातावरणातही तग धरतात.

💫 हॅगफिशला "जीवंत जीवाश्म" (Living Fossil) मानले जाते, कारण लाखो वर्षांपासून त्यांच्या रचनेत फारसा बदल झालेला नाही.

 ┗══╰🧿╯══┛

ॲक्सोलॉटल (Axolotl)

ॲक्सोलॉटल हा मेक्सिकोमध्ये आढळणारा एक अतिशय अनोखा आणि आकर्षक दुर्मिळ उभयचर (Amphibian) प्राणी आहे, ज्याला "मेक्सिकन वॉकिंग फिश" (Mexican Walking Fish) म्हणूनही ओळखले जाते.

पण वास्तवात ही मासा नसून एक प्रकारची सॅलॅमँडर (Salamander) प्रजाती आहे.

ॲक्सोलॉटल बद्दलच्या सर्वात आश्चर्यकारक गोष्टी:

आयुर्मान: १ ०  ते १ ५  वर्षे

आहार: 

हे मांसाहारी प्राणी आहेत. जंगलात किंवा पाण्यात ते लहान मासे, कृमी (Worms), कीटकांच्या अळ्या आणि लहान जलचर जनावरे खातात. अन्न तोंडात ओढून घेण्यासाठी ते व्हॅक्यूम फोर्सचा वापर करतात.

रंग: 

गुलाबी, पांढरा, काळा, तपकिरी, सोनेरी

💪 अवयव पुन्हा उगवण्याची क्षमता (Regeneration): 

ॲक्सोलॉटलचे पाय, हात, शेपुट, पाठीचा कणा आणि अगदी हृदय किंवा मेंदूचा काही भाग कापला गेला किंवा दुखावला गेला, तरी तो डाग न पडता ते तो अवयव अवघ्या काही आठवड्यांत पुन्हा पूर्णपणे नवीन उगवू शकतो.  

🙇 आयुष्यभर लहान राहणे / निओटेनी (Neoteny):

 बहुतांश उभयचर प्राणी (जसे की बेडूक) प्रौढ झाल्यावर आपले गिल (Gills) गमावून जमिनीवर राहू लागतात. मात्र, ॲक्सोलॉटल आयुष्यभर आपल्या बालपणीच्या रूपातच (Larval stage) राहतात आणि पाण्यातच राहून प्रजनन करतात. 

डोक्यावर बाहेर आलेले कल्ले (External Gills): 

त्यांच्या डोक्याच्या दोन्ही बाजूला दिसणारे नाजूक, पंखांसारखे भाग हे प्रत्यक्षात त्यांचे कल्ले असतात, ज्याद्वारे ते पाण्याखाली श्वास घेतात.

हसरा चेहरा: 

त्यांच्या चेहऱ्याची रचना अशा प्रकारची असते की ते नेहमी मंद हसत असल्याचा भास होतो.

कर्करोगावर संशोधनासाठी उपयुक्त: 

कर्करोगाच्या (Cancer) पेशींवर मात करण्याची आणि शरीराची उती (tissues) पुन्हा तयार करण्याची त्यांची अद्भूत क्षमता असल्यामुळे वैज्ञानिक त्यांच्यावर मोठे संशोधन करत आहेत.

नैसर्गिक संकटात असलेले अस्तित्व: 

निसर्गात हे प्राणी फक्त मेक्सिकोमधील 'सोचिमिल्को' (Xochimilco) तलावातच आढळतात. प्रदूषण आणि वाढत्या शहरीकरणामुळे वन्य ॲक्सोलॉटल आता अतिशय दुर्मिळ आणि नामशेष होण्याच्या मार्गावर (Critically Endangered) आहेत.

 वैज्ञानिक संशोधनात आणि पाळीव प्राणी (Pets) म्हणून जगभरात त्यांची संख्या प्रयोगशाळेत  बऱ्यापैकी आहे.

☬✧°══✺══°✧☬

┅━═▣◆★✧★◆▣═━┅