८ वी, विज्ञान. प्रकरण २. आरोग्य व रोग नोट्स -१🎷

 

८ वी, विज्ञान. प्रकरण २. आरोग्य व रोग नोट्स (Health and Diseases)

▬▬▬۩۞۩▬▬▬

┈┉┅━ ❍❀🔘❀❍ ━┅┉┈

✍🏻.. विज्ञान विषयाच्या माहितीसाठी खालील लिंकला🖇️ स्पर्श करा.🎸

         👉  माहिती विज्ञानाची 🎷

❀꧁✧꧂❀

१. व्याख्या:-

आरोग्य (Health): रोगाचा नुसता अभाव म्हणजेच आरोग्य नव्हे, तर शारीरिक, मानसिक आणि सामाजिकरीत्या पूर्णतः सुदृढ असण्याची स्थिती म्हणजे आरोग्य होय.

रोग (Disease): शरीरक्रियात्मक किंवा मानशास्त्रीयरीत्या शरीरातील महत्त्वाच्या जैविक कार्यांमध्ये अडथळा आणणारी स्थिती म्हणजे रोग होय.

२. रोगांचे प्रकार (Types of Diseases)

रोगांचे वर्गीकरण दोन मुख्य आधारांवर केले जाते:

✤⊰❉⊱═⊰☬⊱═⊰❉⊱✤

अ. कालावधीनुसार:

1. दीर्घकालीन रोग

• तीव्र रोग

ब. कारणानुसार:

1. आनुवंशिक रोग: उदा. डाऊन संलक्षण (Down Syndrome).
2. उपार्जित रोग:
3. संसर्गजन्य रोग (Infectious Diseases): दूषित हवा, पाणी, अन्न किंवा वाहकांद्वारे (कीटक व प्राणी) पसरणारे रोग. (उदा. सर्दी🤧, फ्ल्यू, डेंग्यू).
4. असंसर्गजन्य रोग (Non-infectious Diseases): जे रोग संसर्गाने पसरत नाहीत. (उदा. मधुमेह, हृदयविकार).

🔴┈┉❀🏵||🏵❀┉┈🔴

३. काही प्रमुख संसर्गजन्य रोग

रोगाचे नाव कारक (Pathogen) संक्रमणाचे माध्यम लक्षणे 

😏 रोगाचे नाव:- क्षय (Tuberculosis)

कारक (Pathogen):- जिवाणू (मायकोबॅक्टेरियम ट्युबरक्युली)

संक्रमणाचे माध्यम:- थुंकीतून, हवेमार्फत, रुग्णाच्या दीर्घकाळ सानिध्यात राहिल्याने.

लक्षणे:- दीर्घमुदतीचा खोकला, थुंकीतून रक्त पडणे, वजन कमी होणे, श्वासोच्छ्वासास🫁 त्रास.

उपाय व उपचार:- B.C.G. लस टोचणे, रुग्णास वेगळे ठेवणे, नियमित औषधे आणि DOT उपचार घेणे.

➰⋐⋑🔸✧ 🔸⋐⋑➰

😣 रोगाचे नाव:- कावीळ (Hepatitis)

कारक (Pathogen):- विषाणू (हेपॅटायटिस A, B, C, D, E)

पाणी, रुग्णासाठी वापरलेल्या सुया,

लक्षणे:- रक्तपराधन.भूक मंदावणे, गडद पिवळी लघवी, थकवा, मळमळ, उलट्या, राखाडी विष्ठा.

उपाय व उपचार:- उकळलेले व गाळलेले पाणी पिणे, हात साबूनाने स्वच्छ धुणे, स्वच्छतागृहांचा वापर.

┅━═▣◆★✧★◆▣═━┅

☠️  रोगाचे नाव:- अतिसार / हगवण (Diarrhoea)

कारक (Pathogen):- जिवाणू, विषाणू (शिगेल्ला, बॅसीलस, एन्टामिबा हिस्टोलिटिका)

दूषित अन्न व पाणी.

लक्षणे:- पोटदुखी, पाण्यासारखे पातळ जुलाब.

उपाय व उपचार:- अन्न झाकून ठेवणे, उकळलेले पाणी पिणे, जलसंजीवनी (ORS) घेणे.

✺༺☬༒☬༻✺

💀रोगाचे नाव:- पटकी (Cholera)

कारक (Pathogen):- जिवाणू (व्हिब्रिओ कॉलरी)

दूषित अन्न व पाणी.

लक्षणे:- उलट्या, तीव्र जुलाब, पोट दुखणे, पायांत पेटके येणे.

उपाय व उपचार:- स्वच्छता राखणे, उघड्यावरील अन्न न खाणे, कॉलरा प्रतिबंधक लस घेणे.

☬✧°══✺══°✧☬

🤒 रोगाचे नाव:- विषमज्वर (Typhoid)

कारक (Pathogen):-जिवाणू (साल्मोनेला टायफी)

दूषित अन्न व पाणी.

लक्षणे:- भूक मंदावणे, डोकेदुखी, पोटावर पुरळ उठणे, अतिसार, 104° F पर्यंत ताप.

उपाय व उपचार:- स्वच्छ व निर्जंतुक पाणी पिणे, लसीकरण करणे, सांडपाण्याची योग्य विल्हेवाट.

┗══╰🧿╯══┛

👉  काही महत्त्वाचे रोग

१. डेंग्यू (Dengue)

प्रसार: साठलेल्या पाण्यात पैदास होणाऱ्या एडिस इजिप्ती (Aedes aegypti) प्रकारच्या डासामार्फत.

विषाणू: फ्लेवी व्हायरस प्रकारातील डेन-१, २ (Den-1, 2).

लक्षणे:

• तीव्र ताप🤒, तीव्र डोकेदुखी आणि उलट्या होणे.
• डोळ्यांच्या खोबणीत दुखणे.
• रक्तातील रक्तबिंबिका (Platelets) चे प्रमाण कमी होऊन शरीरांतर्गत रक्तस्त्राव होणे.

꧁●○≛⃝ ≛⃝ 🌍○●꧂

२. 🐷 स्वाईन फ्लू (Swine Flu)

कारण व प्रसार: डुकरांद्वारे व माणसांद्वारे प्रसार होतो. हा रोग इन्फ्लुएन्सा ए (H_1N_1) या विषाणूमुळे होतो.

लक्षणे: धाप लागणे / श्‍वसनाला🫁 अडथळा निर्माण होणे, घसा खवखवणे, शरीर दुखणे.

निदान: रुग्णाच्या घशातील द्रव पदार्थाची प्रयोगशाळेत तपासणी केली जाते.

प्रयोगशाळा: एन.आय.व्ही. (NIV), पुणे आणि एन.आय.सी.डी. (NICD), दिल्ली.

▬▬▬▬ஜ۩۞۩ஜ▬▬▬

३. 🦠 एड्स (AIDS)

पूर्ण नाव: Acquired Immuno Deficiency Syndrome

कारण: HIV (Human Immunodeficiency Virus) या विषाणूमुळे.

परिणाम: मानवाची नैसर्गिक रोगप्रतिकारशक्ती हळूहळू दुर्बल होते.

निदान चाचणी: ELISA ही रक्ताची चाचणी.

महत्त्वाची टीप: HIV बाधित व्यक्तीला स्पर्श केल्याने, सोबत जेवल्याने किंवा सेवाशुश्रूषा केल्याने एड्स होत नाही.

╚─━━━━░─╗░━━━━─╗. 

५. प्राण्यांमार्फत होणारा रोगप्रसार

रेबीज (Rabies)

प्रसार: संसर्ग झालेल्या कुत्रा🐕, ससा🐇, माकड🐒, मांजर🐱 इत्यादी चावल्यामुळे.

विषाणू प्रवेश: चेतातंतूंद्वारे मेंदूत🧠 प्रवेश करतात.

मुख्य लक्षण: जलद्वेष 💦(Hydrophobia) – रोगी पाण्याला घाबरतो.

इतर लक्षणे: 

• २ ते १२ आठवडे ताप🤒 राहणे, 
• अतिशयोक्ती करत वागणे.

कालावधी: लक्षणे कुत्रा चावल्यापासून ९० ते १७५ दिवसांत दिसू शकतात.

उपचार: रोग होण्यापूर्वी लस देऊन संरक्षण करता येते.

▓▓▓▓▓▓▓▓🪔▓▓▓▓▓▓▓▓

🪔 महत्त्वाची माहिती (डासांचे प्रकार):

• 🦟 अ‍ॅनाफिलीस (Anopheles) डास: हिवताप (Malaria) पसरवतो (हा डास स्वच्छ पाण्यात असतो).
• क्युलेक्स (Culex) डास: हत्तीरोग पसरवतो (हा डास दूषित/गटाराच्या पाण्यात असतो).
• एडिस (Aedes) डास: डेंग्यू पसरवतो (हा डास स्वच्छ पाण्यात असतो).

*वेळे अभावी

 संगत तुटली तर 

तुटू द्यात 

पण संवाद तुटला नाही पाहिजे...

 संवाद हा 

चांगल्या नात्याची रक्तवाहिनी असते...!*

*सोनं अंगावर घातले म्हणजे, 

माणूस मौल्यवान होतो असे नाही... 

तेवढ्या कॅरेटची शुद्धता 

माणसाच्या विचारात असायला हवी...!*

    🎷