आर्चर फिश (Archerfish) & जायंट वॉटर बग (Giant Water Bug) 

 आर्चर फिश चे वैशिष्टय काय ?  व

 ही क्रिया करण्यास कसे शिकला असेल?

┗══╰🧿╯══┛

आर्चर फिश (Archerfish)

🔴┈┉❀🏵|🧿|🏵❀┉┈🔴

आर्चर फिश हा पाण्याच्या पृष्ठभागावर राहणारा एक अत्यंत हुशार आणि अद्वितीय मासा आहे. या माशाची सर्वात मोठी खासियत म्हणजे तो पाण्याच्या बाहेर फांद्यांवर किंवा पानांवर बसलेल्या कीटकांवर पाण्याच्या तीव्र फवाऱ्याने हल्ला करतो आणि त्यांना पकडून  खातो.

 या माशाला मराठीत 'तिरंदाज मासा' असे म्हणतात.

अचूक नेमबाजीत पटाईत: हा मासा पाण्याच्या आतून तब्बल २ ते ३ मीटर (सुमारे ६ ते १० फूट) उंच असलेल्या कीटकावर पाण्याचा फवारा मारून नेम धरू शकतो.

नैसर्गिक वॉटर गन: 

त्याच्या तोंडाच्या वरच्या भागात (टाळूवर) एक अरुंद खोबणी (Groove) असते. जेव्हा तो आपली जीभ या खोबणीवर दाबून गिलस  (Gills) वेगाने आवळतो, तेव्हा पाण्याचा मोठा तुषार बंदुकीच्या गोळीसारखा बाहेर पडतो.

प्रकाशाच्या अपवर्तनाचा अंदाज: पाण्याबाहेरून प्रकाशाचे किरण पाण्यात येताना वळतात (Refraction of Light). परंतु आर्चर फिशचे डोळे इतके तीक्ष्ण असतात की तो या अपवर्तनाचा अचूक अंदाज लावून कीटकाचे नेमके स्थान शोधून काढतो.

द्रुत गती शिकार: फवारा लागून कीटक पाण्यात पडल्यावर, इतर मासे येण्याआधी हा मासा फक्त १/१० सेकंदात त्या शिकार केलेल्या कीटकाला गिळंकृत करतो.

१. आर्चर फिश असे का करतो?

अन्न मिळवण्यासाठी (जगण्याची स्पर्धा): पाण्याच्या तळाशी किंवा मध्यभागी अन्नासाठी प्रचंड स्पर्धा असते. आर्चर फिशने स्वतःचा बचाव करण्यासाठी आणि वेगळ्या स्वरूपाचे अन्न (खासकरून पाठीवर कडक कवच नसलेले कोळी, माश्या, टोळ आणि मुंग्या) मिळवण्यासाठी या पद्धतीचा शोध लावला आहे.

ऊर्जेची बचत: पाण्यातून बाहेर उडी मारून कीटक पकडण्यापेक्षा पाण्याचा फवारा मारणे अधिक सुरक्षित असते आणि त्यात माशाची ऊर्जाही कमी खर्च होते.

२.  पाण्याच्या तीव्र फवारा   ही क्रिया करण्यास कसा शिकला असेल?

उत्क्रांती (Evolutionary Adaptation): लाखो वर्षांच्या उत्क्रांतीदरम्यान या माशाच्या तोंडाची, जिभेची आणि डोळ्यांची रचना अशा प्रकारे विकसित झाली आहे की त्याला पाण्याचा फवारा मारणे शारीरिकदृष्ट्या शक्य झाले.

शिकण्याची क्षमता आणि सराव (Learning & Practice): आर्चर फिश हा गुणधर्म जन्मतः घेऊन येत नाही; तो सरावाने हे कौशल्य आत्मसात करतो.

लहान वयात सराव: लहान पिल्ले सुरुवातीला खूप जवळ असलेल्या (काही सेंटीमीटर अंतरावर) कीटकांवर फवारा मारण्याचा प्रयत्न करतात. सुरुवातीला त्यांचे नेम चुकतात.

निरीक्षणातून शिक्षण: लहान मासे त्यांच्यापेक्षा मोठ्या आणि अनुभवी माशांचे शिकार करताना निरीक्षण करतात. ते पाहतात की मोठे मासे कीटकाच्या गतीचा आणि अंतराचा कसा अंदाज घेतात.

सरावातून यश: सततच्या सरावाने ते पाण्याचा दाब, कोन आणि प्रकाशाचे अपवर्तन अचूक हाताळायला शिकतात आणि प्रौढ होईपर्यंत उत्तम 'शार्पशूटर' बनतात.

❀꧁✧꧂❀

जायंट वॉटर बग (Giant Water Bug) 

┅━═▣◆★✧★◆▣═━┅

जायंट वॉटर बग (Giant Water Bug) हा गोड्या पाण्यात आढळणारा एक अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण आणि मोठा कीटक आहे. 

आकार आणि नाव: 

• हे जगातील सर्वात मोठ्या कीटकांपैकी एक आहेत. काही प्रजातींचा आकार ४ इंचांपेक्षा जास्त (१० सेंटीमीटर) मोठा असू शकतो. 
• यांना काही भागांत "टो-बिटर" (पाय किंवा पायाचे बोट चावणारे) असे म्हणतात.

नर करतो अंड्यांची देखभाल: 

1. जायंट वॉटर बग या कीटकांमध्ये नर कीटक अंड्यांचे रक्षण करतो. 
2. मादी नर कीटकाच्या पाठीवर ८० ते १०० पेक्षा जास्त अंडी घालते. 
3. अंडी उबेपर्यंत नर कीटक त्यांना स्वतःच्या पाठीवर बाळगतो, त्यांची काळजी घेतो आणि त्यांना सतत ऑक्सिजन मिळेल याची खात्री करतो.

शिकार करण्याची पद्धत: हे अत्यंत शिकारी कीटक आहेत. ते फक्त इतर छोट्या कीटकांनाच नाही, तर लहान मासे, बेडूक, टॅडपोल आणि अगदी छोट्या सापांचीही शिकार करतात.

विषारी लाळ: 

• जायंट वॉटर बगला दात नसतात. 
• ते त्यांच्या सुईसारख्या तीक्ष्ण मुखांगाने (Beak) शिकार पकडतात आणि तिच्या शरीरात एक विशेष लाळ सोडतात. 
• ही लाळ शिकार झालेल्या प्राण्याचे अंतर्गत अवयव द्रव स्वरूपात वितळवते, ज्यानंतर हा कीटक तो द्रव प्राण्याप्रमाणे शोषून घेतो.

चावा अत्यंत वेदनादायक: जर मानवाने या कीटकाला हात लावला तर तो स्वरक्षणार्थ जोरात चावतो. याचा चावा मानवांसाठी प्राणघातक नसला, तरी कोणत्याही कीटकाच्या चाव्यापेक्षा अत्यंत जास्त वेदनादायक मानला जातो.

हवेत उडण्याची क्षमता: 

1. हे कीटक पाण्यात राहत असले आणि उत्तम पोहणारे असले, तरी त्यांच्याकडे पंख असतात.
2.  रात्रीच्या वेळी एका तळ्यातून दुसऱ्या तळ्यात जाण्यासाठी ते हवेत उडू शकतात. 
3. अनेकदा ते दिव्यांच्या प्रकाशाकडे आकर्षित होतात.

काही देशांमध्ये खाद्यपदार्थ: 

• थायलंड, व्हिएतनाम आणि आशियातील काही भागांमध्ये जायंट वॉटर बग तळून किंवा मसाल्यात परतून आवडीने खाल्ला जातो. 
• तेथील स्थानिक खाद्यसंस्कृतीत हा एक लोकप्रिय चमचमीत पदार्थ (Delicacy) मानला जातो.

➖♾️⭕🔘⭕♾️➖

✺༺☬༒☬༻✺