८ वी विज्ञान – 📚 पाठ २: आरोग्य व रोग (नोट्स -2)

🔴┈┉❀🏵||🏵❀┉┈🔴

┈┉━ *❍❀❀❍* ━┉┈

✍🏻.. विज्ञान विषयाच्या माहितीसाठी खालील⬇️ लिंकला🖇️ स्पर्श करा.🎸

         👉 माहिती विज्ञानाची 🎷

✤⊰❉⊱═⊰☬⊱═⊰❉⊱✤

१. असंसर्गजन्य रोग (Non-Infectious Diseases)

व्याख्या: जे रोग संसर्गातून किंवा संक्रमणातून एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे पसरत नाहीत, त्यांना असंसर्गजन्य किंवा असंसक्रामक रोग म्हणतात.

कारण: हे रोग काही विशिष्ट कारणांमुळे व्यक्तीच्या शरीरातच उद्भवतात.

✺༺☬༒☬༻✺

अ) कर्करोग (Cancer)

स्वरूप: पेशींच्या अनियंत्रित आणि अपसामान्य वाढीस कर्करोग म्हणतात. 

कर्करोगाच्या पेशीसमूहास किंवा गाठीस दुर्दम्य अर्बुद (Malignant Tumor) म्हणतात.

अंग/अवयव: फुफ्फुस, तोंड, जीभ, जठर, स्तन, गर्भाशय, त्वचा यांसारख्या अवयवांत किंवा रक्तात/उतींत होऊ शकतो.

कारणे:

• अतिप्रमाणात तंबाखू, गुटखा, धुम्रपान, मद्यपान करणे.
• आहारात चोथायुक्त अन्नपदार्थांचा (फळे व पालेभाज्या) समावेश नसणे.
• अतिप्रमाणात जंकफूड (वडापाव, पिझ्झा इ.) खाणे.
• आनुवंशिकता.

लक्षणे:

1. दीर्घकालीन खोकला, आवाज घोघरा होणे, गिळताना त्रास होणे.
2. उपचार करूनही बरा न होणारा व्रण किंवा सूज.
3. स्तनात गाठी निर्माण होणे.
4. अकारण वजन घटणे.
5. आधुनिक निदान व उपचार पद्धती:

निदान तंत्रे: टिशू डायग्नोसिस, सी.टी.स्कॅन, एम.आर.आय.स्कॅन, मॅमोग्राफी, बायोप्सी इ.

उपचार पद्धती: रसायनोपचार (Chemotherapy), किरणोपचार (Radiation Therapy), शल्यचिकित्सा (Surgery), रोबोटिक सर्जरी, लॅप्रोस्कोपिक सर्जरी.

┗══╰🧿╯══┛

ब) मधुमेह (Diabetes)

स्वरूप: स्वादुपिंंडात निर्माण होणारे इन्सुलिन हे संप्रेरक (Hormone) रक्तातील ग्लुकोज शर्करेच्या प्रमाणावर नियंत्रण ठेवते. 

इन्सुलिनचे प्रमाण कमी झाल्यास शर्करेचे प्रमाण नियंत्रित होत नाही, या विकाराला 'मधुमेह' म्हणतात.

कारणे:

• आनुवंशिकता
• अतिलठ्ठपणा
• व्यायामाचा/कष्टाचा अभाव
• मानसिक ताण/तणाव

लक्षणे:

1. रात्री मूत्रविसर्जनास वारंवार जावे लागणे.
2. वजन खूप वाढणे किंवा अचानक कमी होणे.

प्रतिबंधात्मक उपचार: डॉक्टरांच्या सल्ल्याने योग्य आहार, औषधे आणि व्यायामाचा अवलंब करणे.

꧁●○≛⃝ ≛⃝ 🌍○●꧂

विशेष माहिती: भारतात सध्या साधारणतः ७ कोटी मधुमेहाचे रुग्ण आहेत (जगात सर्वाधिक रुग्ण भारतात आढळतात).

☬✧°══✺══°✧☬

क) हृदयविकार (Heart Diseases)

स्वरूप: हृदयाच्या स्नायूंना रक्ताचा व पर्यायाने ऑक्सिजन व पोषक द्रव्यांचा पुरवठा अपुरा पडल्यास हृदयाची कार्यक्षमता कमी होते. यामुळे हृदयावर ताण येऊन 'हृदयविकाराचा झटका' (Heart Attack) येऊ शकतो.

कारणे: धुम्रपान, मद्यपान, मधुमेह, उच्च रक्तदाब, लठ्ठपणा, शारीरिक श्रमाची कमतरता, व्यायामाचा अभाव, सतत बैठे काम, आनुवंशिकता, चिंंतन/ताणतणाव आणि रागीटपणा.

लक्षणे:

• छातीत असह्य वेदना होणे, खांदे, मान व हात दुखणे.
• हात आखडणे, खूप घाम येणे, अस्वस्थता व कंप जाणवणे.
• हृदयविकारावरील विविध उपचार:
• ॲन्जिओप्लास्टी (Angioplasty)
• बायपास सर्जरी (Bypass Surgery)
• ओपन हार्ट सर्जरी (Open Heart Surgery)
• पेसमेकर बसविणे (Pacemaker)
• स्टेंट्स टाकणे (Stents)
• हृदय प्रत्यारोपण (Heart Transplant)

हृदयरोगावर प्राथमिक उपचार (C.O.L.S. - Compression Only Life Support):

1. प्रथम १०८ (108) क्रमांकावर रुग्णवाहिकेसाठी फोन करा.
2. रुग्णाचे खांदे हलवून तो शुद्धीवर आहे का ते तपासा.
3. रुग्णाला कडक पृष्ठभागावर पाठीवर झोपवून छातीवर योग्य दाब द्या.
4. एका मिनिटाला १०० ते १२० दाब या गतीने छातीच्या मध्यभागी किमान ३० वेळा दाब द्यावा.

┅━═▣◆★✧★◆▣═━┅

२. औषधांचा गैरवापर (Misuse of Medicines)

• डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय परस्पर औषधे घेतल्यास शरीरावर वाईट परिणाम होतात.
• वेदनानाशके (Pain Killers): अतिवापरामुळे चेतासंस्था, उत्सर्जन संस्था आणि यकृत यांवर विपरीत परिणाम होतो.
• प्रतिजैविचे (Antibiotics): अतिवापरामुळे मळमळ, पोटदुखी, पातळ जुलाब, अंगावर पुरळ येणे, जिभेवर पांढरे चट्टे पडणे अशी लक्षणे दिसतात.

▬▬▬▬ஜ۩۞۩ஜ▬▬▬

३. जेनेरिक औषधे (Generic Medicines)

व्याख्या: जेनेरिक औषधांना 'सामान्य औषधे' असेही म्हणतात. यांची निर्मिती व वितरण कोणत्याही पेटंटशिवाय केले जाते.

वैशिष्ट्ये:

• ही औषधे ब्रँडेड औषधांच्या दर्जाचीच असतात.
• यांचा फॉर्म्युला तयार मिळत असल्याने संशोधनावरील खर्च वाचतो, त्यामुळे या औषधांची किंमत ब्रँडेड औषधांपेक्षा खूप कमी असते.
• प्रधानमंत्री जन औषध योजना: १ जुलै २०१५ रोजी भारत सरकारने जाहीर केली; या योजनेअंतर्गत 'जन औषधी स्टोअर्स' मधून स्वस्त औषधे उपलब्ध करून दिली जातात.

●┈┉꧁●꧂┉┈●

४. जीवनशैली आणि आजार (Lifestyle & Diseases)

कारणे: उशिरा उठणे, उशिरा झोपणे, आहाराच्या वेळा बदलणे, व्यायाम न करणे, जंकफूड खाणे यामुळे आजारी पडण्याचे प्रमाण वाढले आहे.

उपाय: योग्य झोप, योग्य आहार, प्राणायाम, योगासने आणि नियमित व्यायाम करणे आवश्यक आहे.

लसीकरण (Vaccination): रोगांचा प्रतिबंध करण्यासाठी लसीकरण करून घेणे अत्यंत गरजेचे आहे.

┅━━━•❀•━━━┅

५. महत्त्वाचे आरोग्य दिनविशेष (Important Health Days)

1. ७ एप्रिल: जागतिक आरोग्य दिन
2. १४ जून: जागतिक रक्तदान दिन
3. २९ सप्टेंबर: जागतिक हृदय दिन
4. १४ नोव्हेंबर: जागतिक मधुमेह दिन

➖♾️⭕🔘⭕♾️➖

६. महत्त्वाचे दान (Donation)

रक्तदान (Blood Donation):

• रक्तदात्याचे १ युनिट रक्तदान एका वेळी किमान ३ रुग्णांची गरज पूर्ण करते (उदा. तांबड्या पेशी, पांढऱ्या पेशी, रक्तबिंबिका).
• एका वर्षात ४ वेळा रक्तदान केल्यास १२ रुग्णांचे प्राण वाचवता येतात.
• नेत्रदान (Eye Donation): मृत्यूनंतर नेत्रदान करता येते, ज्यामुळे अंध व्यक्तींना दृष्टी मिळू शकते.

➰⋐⋑🔸✧ 🔸⋐⋑➰

 

सुमधुर स्नेह वंदन। 

लोग काले जादू से 

तो डरते हैं

 लेकिन 

अपनी काली करतूतों से

 नहीं डरते।🎷

🔴┈┉❀🏵||🏵❀┉┈🔴