8 वी विज्ञान, 6.2 द्रव्याचे संघटन नोट्स.
┅━━━━━•❀•━━━━━┅
═❖°•✺•°❖═
नवीन विज्ञान ज्ञानपिपासूंनी खालील लिंकला स्पर्श करून ग्रुप जॉईन करावा 👏🤩
╭✺༺☬༒☬༻✺╮
🎺 मूलद्रव्यांचे वर्गीकरण धातू, अधातू व धातुसदृश्य या तीन प्रकारांत केले जाते.
★ ━━━━•❀•━━━━★
🎯 संयुगांचे तीन प्रकार कोणते? उदाहरणासह सांगा.
संयुगांचे तीन प्रकार
1. सेंद्रिय संयुगे किंवा कार्बनी संयुगे. - उदा. पेट्रोल, कर्बोदके, प्रथिने, स्वयंपाकाचा गॅस.
2. असेंद्रिय संयुगे किंवा अ कार्बनी संयुगे.- उदाहरणार्थ मीठ, सोडा, लोखंडाचा गंज, कोपर सल्फेट म्हणजेच मोरचूद,चुनखडी.
3. जटील संयुगे- हिमोग्लोबिन,क्लोरोफिल, सायनोकोबालमिन म्हणजेच जीवनसत्व बी- 12,
━━═◆❃★❂★❃◆═━━
🏄 प्रावस्था: एकसारखे संघटन असलेल्या द्रव्याच्या भागाला प्रावस्था (phase) म्हणतात.
🏈 समांगी मिश्रण: जेव्हा मिश्रणाच्या सर्व घटकांची मिळून एकच प्रावस्था असते तेव्हा त्याला समांगी मिश्रण म्हणतात.
🎺 विषमांगी मिश्रण: जेव्हा मिश्रणातील घटक दोन किंवा अधिक प्रावस्थांमध्येविभागलेले असतात तेव्हा त्याला विषमांगी मिश्रण म्हणतात.
°══✺══°
🎯 हे नेहमी लक्षात ठेवा.
- एका स्थायूचे एकत्रित असलेले किंवा एका पात्रात असलेले सर्व कण मिळून एकच प्रावस्था होते. उदा., दगडांचा ढीग.
- द्रवरूप पदार्थ व त्यात विरघळलेले सर्व द्रावणीय पदार्थ मिळून एकच प्रावस्था होते उदा., समूद्राचे पाणी.
- एका द्रवाच्या किंवा एकत्रित किंवा एका पात्रात असलेल्या सर्व थेंबाची मिळून एकच प्रावस्था होते. उदा., पावसाचे थेंब.
- एकाच पात्रात किंवा एकत्र असलेल्या; परंतु एकमेकांत न मिसळलेल्या द्रवांच्या प्रावस्था स्वतंत्र असतात. उदा., तेल व पाणी
- एकत्रित असलेल्या सर्व वायुरूप पदार्थांची मिळून एकच प्रावस्था होते उदा., हवा.
✤⊰❉⊱═⊰⊱═⊰❉⊱✤
🎤 द्रावण (Solution) : दोन किंवा अधिक पदार्थांच्या समांगी मिश्रणाला द्रावण म्हणतात. उदा. मिठाचे पाण्यातील द्रावण
🏉 द्रावक : द्रावणात जो घटक पदार्थ सर्वाधिक प्रमाणात असतो त्याला द्रावक म्हणतात.
🎠 द्राव्य: द्रावकापेक्षा कमी प्रमाणात असणाऱ्या इतर घटक पदार्थांना द्राव्य म्हणतात.
🎾 विरघळणे: द्राव्य द्रावकात मिसळून द्रावण बनण्याची क्रिया म्हणजे विरघळणे.
【❖• ✺ •❖】
🎡 द्रावणांचे प्रकार
- द्रवामध्येस्थायू: उदा. समुद्राचे पाणी, पाण्यात विरघळलेला मोरचूद, पाण्यात विरघळलेले मीठ, साखरेचा पाक.
- द्रवामध्ये द्रव: उदा. व्हिनेगार, विरल सल्फ्रयुिक आम्ल.
- वायमूध्ये वायू: उदा. हवा.
- स्थायमूध्ये स्थायू: उदा. पितळ, पोलाद, स्टेनलेस स्टील.
- द्रवामध्ये वायू: उदा. क्लोरीनयुक्त पाणी, हायड्रोक्लोरिक आम्ल, सोडा वॉटर.
🏊समांगी मिश्रणाचे म्हणजेच द्रावणाचे संघटन संपूर्ण राशीभर एकसारखे असते.
═ ❖• ✺ •❖ ═
🏀निलंबन (Suspension):
द्रव आणि स्थायू यांच्या विषमांगी मिश्रणाला निलंबन म्हणतात.
उदा. पाणी व भुसा ह्या दोन पदार्थांचे विषमांगी मिश्रण तयार 👐. हे द्रव आणि स्थायू यांचे मिश्रण आहे.
निलंबनातील स्थायूकणांचा व्यास 10-4 मी. पेक्षा जास्त असतो. त्यामुळे त्यातून प्रकाशाचे संक्रमण होत नाही, तसेच सामान्य गालनकागदावर हे स्थायूकण अवशेषी म्हणून राहतात व गालनक्रियेने निलंबनातील द्रव व स्थायू घटकांचे विलगीकरण होते.
┅━═▣𐏓* 𒐕 𐏓*▣═━┅
🎷कलिल (Colloid):
- विषमांगी मिश्रणाला कलिल म्हणतात.
- कलिल कणांचा व्यास 10-5 मी. च्या जवळपास असतो.
- पाणी व दूध यांचे मिश्रण अर्धपारदर्शक आहे. म्हणजेच ह्या मिश्रणाच्या पृष्ठभागावर प्रकाशाचे आपतन केले असता त्याचे काही प्रमाणात संक्रमण व काही प्रमाणात अपस्करण होते. याचे कारण म्हणजे ह्या विषमांगी मिश्रणामधील पाण्याच्या प्रावस्थेमध्ये दुधाच्या प्रावस्थेचे सूक्ष्म कण सर्वत्र विखुरलेल्या स्थितीत असतात.
- कलिलातील कणांच्या व्यासापेक्षा सामान्य गालनकागदाची छिद्रे मोठी असल्याने गालनक्रियेमुळे कलिल ह्या विषमांगी मिश्रणाचे विलगीकरण होत नाही.
- दूध स्वत:च एक कलिल आहे. ह्यामध्ये पाणी ह्या माध्यमात प्रथिने, स्निग्ध पदार्थ इत्यादींचे स्थायूकण व द्रव थेंब यांचा व्यास 10-5 मी. च्या आसपास असतो.
- कलिलाचे प्रकार: a. वायूंमध्ये स्थायू - उदा.धूर., b. वायूमध्ये द्रव- उदा. धुके, ढग.
████╗
████║
████╝
🏁 संयुगामध्ये घटक मूलद्रव्यांचे प्रमाण ठराविक असते.
┅━═▣◆★✧★◆▣═━┅
🦅 संयुगाचे नाव, रेणूसूत्र, घटक मूलद्रव्ये, घटक मूलद्रव्यांच्या अणूंची संख्या तक्ता.
..•♡•:.🧿.:•♡•.
🎸 हायड्रोजन H हा सर्वात हलक्या मूलद्रव्याची संयुजा 1 आहे.
°══✺══°
🎨 संबंधित मूलद्रव्यांच्या संयुजा शोधने.
═ ❖• ✺ •❖ ═
🛞 मूलद्रव्य जोड्यांपासून तयार होणाऱ्या संयुगांची रेणुसूत्रे.
╰✺༺☬༒☬✺╯
_*माणसाचा सर्वात चांगला सहकारी
त्याची प्रकृती आहे,*_
_*तिची साथ सुटली तर
मात्र तो प्रत्येक नात्यासाठी
ओझे होत असतो.*_
_*म्हणून आपल्या प्रकृतीकडे लक्ष द्या,
व सुखाने जगा......!*_
*आपला दिवस आनंदी जावो.*🎷
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा